දිවැස: සමාජ සම්මතයන් මැද මියයන අපේ අනන්‍යතාවය

"මිනිස්සු මොනවා කියයිද කියන බය නිසා ඔබ කී දෙනෙක් ඔබේ හීන මරාගෙන ඇතිද? අදම කියවන්න."

මදකට දෑස් පියාගෙන කල්පනා කරන්න ඔබ අද ඇඳ සිටින ඇඳුම, ඔබ තෝරාගත් වෘත්තිය, ඔබ විවාහ වූ පුද්ගලයා හෝ ඔබ අනාගතය ගැන දකින සිහින... මේ සියල්ල සැබවින්ම ඔබේම කැමැත්ත මත තීරණය වූ දේවල්ද? නැතිනම්, "ලෝකය මොනවා කියයිද?" යන නොපෙනෙන බිය විසින් ඔබ ලවා බලහත්කාරයෙන් කරවන ලද තේරීම්ද? අප උපදින්නේ නිදහස් ආත්මයක් ඇති මිනිසුන් ලෙස වුවද, අප හැදී වැඩෙන්නේ සමාජය විසින් පනවන ලද 'හරි වැරදි' නමැති කම්බි වැටවල් මැදය. අපට නොදැනීම, අපේ හෘද සාක්ෂියේ හඬ යටපත් කරමින් සමාජ සම්මතයන් නමැති යෝධ සෙවනැල්ල අපව ගිලගෙන අවසානය. බොහෝ දෙනෙකුට තමන්ගේම ජීවිතය යනු තමන් රඟපාන නාට්‍යයක් නොව, අනුන්ගේ පිටපතකට අනුව කරන රූකඩ නැටුමකි.

මෙම සිරගත කිරීම ආරම්භ වන්නේ අපේ ඉතාමත් සුකොමළ ළමා කාලයෙනි. කුඩා දරුවෙකු ලෝකය දකින්නේ කුතුහලයෙන් පිරුණු නිදහස් දෑසකිනි. නමුත් වැඩිහිටි සමාජය විසින් එම දරුවාට මුලින්ම උගන්වන්නේ "අනුන් දෙස බලා තමන් හැඩගැසෙන" ආකාරයයි. "අල්ලපු ගෙදර දරුවා දෙස බලන්න", "ඔහුට වඩා ලකුණු ගන්න", "ඔහු වගේ හැසිරෙන්න" යනුවෙන් දරුවෙකුට බල කිරීම හරහා ඒ අහිංසක දරුවාගේ සහජ අනන්‍යතාවය මරා දමනු ලැබේ. දරුවා ක්‍රමයෙන් තේරුම් ගන්නේ තමාගේ සැබෑ සතුටට වඩා අන් අයගේ ප්‍රසාදය දිනා ගැනීම ජීවිතයේ පැවැත්මට අත්‍යවශ්‍ය බවයි. මෙලෙස කුඩා කාලයේ සිටම දරුවෙකු "සමාජ පිළිගැනීම" නමැති රන් කූඩුවට හුරු කෙරේ.

අධ්‍යාපනය සහ රැකියාව කරා යන ගමනේදී මෙම විලංගු තවත් තද වේ. වයස 18 දී හෝ 20 දී පුද්ගලයෙකු තීරණය කළ යුත්තේ තමන් ආත්මීයව ආදරය කරන විෂය නොව, සමාජය ගරු කරන වෘත්තීය මාවතකි. "ඔබ උසස් පෙළට බයෝ කළේ නැත්නම්, කොහොමද හොඳ ජීවිතයක් ගත කරන්නේ?"වෛද්‍යවරයෙකු හෝ ඉංජිනේරුවෙකු වීම සාර්ථකත්වයේ එකම මිනුම ලෙස සලකන පටු සංස්කෘතියක් තුළ, දක්ෂ කලාකරුවෙකු හෝ අත්හදාබැලීම් කරන්නෙකු අසාර්ථක පුද්ගලයෙකු ලෙස ලේබල් කරනු ලැබේ. "එයින් කන්න දෙයක් හොයාගන්න බැහැ" යනුවෙන් සමාජය විසින් හෙළා දකී. මෙහිදී, අපගේ සැබෑ දක්ෂතා සහ සිහින මරා දමා, අන් අය විසින් පනවන ලද රාමුවකට කොටු වීමට අපට සිදුවේ.

විවාහය තුළ ද එසේය. සමාජය පනවා ඇති "නිසි වයස" තුළ විවාහ නොවන්නේ නම්, අපව "වැරදි" පුද්ගලයන් ලෙස නම් කරයි. අපගේ ජීවිත සහකරුවා තෝරා ගැනීමේදී පවා, "ඔහුගේ රැකියාව හොඳද?", "ඇගේ පවුල හොඳද?" වැනි සමාජීය විනිශ්චයන්ට අපට මුහුණ දීමට සිදුවේ. සැබෑ ආදරය සහ බැඳීම පිටුපසට දමා, සමාජ පිළිගැනීම ඉදිරියට ගෙන ඒමට අපට සිදුවේ.

"ඔයාට තවම කසාදයක් නැද්ද? වයසත් යනවා නේද?"

වයස තිස් ගණන් වන විට විවාහ වී දරුවන් ලැබිය යුතුය යන මෙම 'සමාජ මතය' පුද්ගලයෙකුගේ නිදහස උදුරා ගන්නා තවත් මහා පවුරකි. බොහෝ දෙනෙක් අසතුටු සබඳතාවල සිරවී සිටින්නේත්, තම සහකරුගෙන් වෙන්වීමට බිය වන්නේත් ආදරය නිසා නොව, "දික්කසාද වූවෙකු" දෙස සමාජය බලන අවමන් සහගත දෘෂ්ටියට ඇති බිය නිසාය.

විශේෂයෙන්ම කාන්තාවන් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, මෙම විලංගු තවත් පීඩාකාරී සහ අසාධාරණ වේ. ඇගේ හැසිරීම, ඇඳුම සහ තීරණ ගැනීම් මත පනවා ඇති සංස්කෘතික නීති රීති පිරිමියාට වඩා බෙහෙවින් දැඩිය. බටහිර ලෝකයේ පවා කාන්තාවකට පවුල සහ වෘත්තීය යන දෙකම පරිපූර්ණව කළ යුතුය යන Superwoman ප්‍රතිරූපය පටවා තිබේ. මෙය ඇගේ මානසික නිදහස උදුරා ගන්නා තවත් එක් බරකි. ලෝක ප්‍රකට ප්‍රංශ දාර්ශනිකයෙකු වූ ජොන් පෝල් සාත්‍රේ (Jean-Paul Sartre) පැවසුවේ, අප අනුන්ගේ ඇස් හරහා අපව දකින්නට උත්සාහ කරන තාක් කල් අප ජීවත් වන්නේ අපායක බවයි. ඔහු එය "Hell is other people" (අපාය යනු අනෙක් අයයි) ලෙස හැඳින්වූයේ අපේ ස්වාධීනත්වය අනුන්ගේ අනුමැතිය මත රඳා පවතින විට අපේ ආත්මය මියයන බැවිනි.

එසේම ප්‍රසිද්ධ මනෝවිද්‍යාඥ ඇබ්‍රහම් මැස්ලෝ (Abraham Maslow) පෙන්වා දුන්නේ මිනිසෙකුගේ ඉහළම අවශ්‍යතාවය වන්නේ "ස්වයං-සාක්ෂාත් කර ගැනීම" බවයි. එනම්, තමා සැබවින්ම කවුදැයි හඳුනාගෙන ඒ අනුව ජීවත් වීමයි. නමුත් සමාජ සම්මතයන්ට කොටු වූ මිනිසා නිරන්තරයෙන් උත්සාහ කරන්නේ අන් අයගේ අපේක්ෂාවන් ඉටු කිරීමටය. ඔහුට තමාගේ සැබෑ ශක්තිය හඳුනා ගැනීමට අවස්ථාවක් නොලැබේ. මෙම විලංගු බිඳ දැමිය හැක්කේ තමාගේ අභ්‍යන්තර ශක්තිය සහ ස්වාධීනත්වය කෙරෙහි විශ්වාසය තැබීමෙන් පමණි. ලෝක ප්‍රකට කවියෙකු වූ රැල්ෆ් වෝල්ඩෝ එමර්සන් (Ralph Waldo Emerson) පවසා ඇති පරිදි: "ඔබව නිරන්තරයෙන් වෙනත් කෙනෙකු කිරීමට උත්සාහ කරන ලෝකයක, ඔබේම අනන්‍යතාවයෙන් යුතුව සිටීම ලොකුම ජයග්‍රහණයයි." සැබෑ සාර්ථකත්වය යනු බැංකු ගිණුමේ ඉතිරිය හෝ සමාජයේ තනතුරු නොව, තමන්ගේම හෘද සාක්ෂියට අනුව ජීවත් වීමෙන් ලැබෙන සාමයයි.

අද වන විට පුද්ගල නිදහස සිරකර ඇති මෙම සම්මතයන්හි ප්‍රධානම නඩත්තුකරු බවට පත්ව ඇත්තේ ජනමාධ්‍ය සහ සන්නිවේදන ජාලයන්ය. පුවත්පත්, රූපවාහිනිය සහ විශේෂයෙන්ම වර්තමාන සමාජ මාධ්‍ය විසින් "සාර්ථක මිනිසා" පිළිබඳව එක්තරා පටු රූප රාමුවක් නිරන්තරයෙන් අපේ ඇස් පනාපිට ප්‍රදර්ශනය කරනු ලබයි. වෙළඳ දැන්වීම් හරහා අපට පෙන්වන්නේ සුදු පැහැති සමක් තිබීම, නවීනතම මෝටර් රථයක් පැදවීම හෝ සුඛෝපභෝගී ජීවන රටාවක් ගත කිරීම උසස් ජීවිතයක ලක්ෂණ බවයි. සන්නිවේදන මාධ්‍ය විසින් මවා පෙන්වන මෙම 'මායාව' සැබෑ ජීවිතය යැයි වටහා ගන්නා සාමාන්‍ය මිනිසා, එම මට්ටමට ළඟා වීමට නොහැකි වූ විට තමා අසාර්ථක පුද්ගලයෙකු යැයි තීරණය කරයි.

සමාජ මාධ්‍ය විසින් ඇති කර ඇති "ප්‍රදර්ශනවාදී සංස්කෘතිය" නිසා අනුන්ගේ මතයට ගැති වීම වෙනදාටත් වඩා උග්‍ර වී ඇත. අද බොහෝ දෙනෙක් ආහාර වේලක් ගන්නේ එහි රස විඳීමට වඩා එහි ඡායාරූපයක් සමාජ මාධ්‍යයට එක් කර අන් අයගෙන් ලැබෙන 'Like' සහ 'Comment' ප්‍රමාණයෙන් තමාගේ වටිනාකම මැන ගැනීමටය. මෙය එක්තරා ආකාරයක මානසික වහල්භාවයකි. ජනමාධ්‍ය විසින් පනවා ඇති මෙම "පරිපූර්ණ ජීවිතය" පිළිබඳ රීතින් නිසා, සාමාන්‍ය මනුෂ්‍ය ස්වභාවයන් වන වැරදීම්, අසාර්ථක වීම් හෝ සරල බව දෙස සමාජය බලන්නේ අවඥාවෙනි. මාධ්‍ය විසින් මිනිසාගේ සැබෑ ආත්මය වසා දමා, ඔහුව වෙළඳපොළට අවශ්‍ය රූපකයක් බවට පත් කර ඇත.

ඉතිම් අපේ ජීවිතය යනු අපට වරක් පමණක් ලැබෙන අතිශය දුර්ලභ අවස්ථාවකි. ලෝකය විසින් නිර්මාණය කරන ලද 'හරි වැරදි' මිනුමකට අනුව ජීවත් වීමට උත්සාහ කිරීම, හරියට වෙනත් අයෙකු විසින් අඳින ලද සිතුවමක වර්ණ පිරීමක් වැනිය. එහි ඔබේ අනන්‍යතාවයක් හෝ ආත්මයක් ගැබ්ව නැත. සමාජ සම්මතයන්ට ගරු කිරීම වැදගත් වුවද, ඔබේ ආත්මය පාවා දෙමින් ඒ පසුපස හඹා යාම නතර කළ යුතුය. ඔබ අද ගන්නා කුඩා හෝ ස්වාධීන තීරණයක්, හෙට දිනයේ ඔබේ සැබෑ නිදහසට පාර කියනු ඇත. ලෝකයට අවශ්‍ය රූපකය වීමට වඩා, තමන්ට අවංක මිනිසෙකු වීම ලෝකයේ ඇති අසීරුම මෙන්ම උතුම්ම ජයග්‍රහණයයි.

මතක තබා ගන්න, ඔබේ ජීවිතයේ කතාව ලියන පෑන තිබිය යුත්තේ ඔබේ අතේ මිස, අසල්වැසියාගේ හෝ සමාජයේ අතේ නොවේ. අද සිටම ඔබේ හඬට සවන් දෙන්න. සම්මතයේ විලංගු ලිහා දමා, ඔබේම අහසක පියාසර කරන්න.

සමාජයේ නොපෙනෙන විලංගු ලිහමු!